Verplichte AOV voor zzp’ers naar Tweede Kamer: twee jaar wachten op een uitkering op minimumniveau

De ministerraad heeft vrijdag het wetsvoorstel voor de verplichte AOV voor zzp’ers goedgekeurd — officieel de Basisverzekering Arbeidsongeschiktheid Zelfstandigen (BAZ). Daarmee gaat het voorstel naar de Tweede Kamer. Na jaren van discussie, vier kabinetten en scherpe kritiek van de Raad van State nadert het moment waarop de wet er waarschijnlijk daadwerkelijk doorheen komt — maar wat zzp’ers daarvoor terugkrijgen, valt velen bitter tegen.

Wat staat er in het wetsvoorstel?

De BAZ is een publieke basisverzekering voor IB-ondernemers: zzp’ers en andere zelfstandigen met een eenmanszaak. De premie bedraagt 5,4% van de winst, met een maximum van 171 euro per maand. Dat bedrag is gebaseerd op het minimumloon van 2025 en wordt geïndexeerd — in 2026 stijgt het al naar circa 177 euro, in 2027 naar ongeveer 181-185 euro. Als iemand arbeidsongeschikt raakt, geldt een wachttijd van twee jaar voordat diegene een uitkering krijgt. In de eerste twee jaar is het de eigen verantwoordelijkheid om inkomstenderving op te vangen, bijvoorbeeld met eigen spaargeld of de inkomsten van een partner.

Directeur-grootaandeelhouders met een bv vallen niet onder de basisverzekering. Hetzelfde geldt voor zzp’ers die naast hun zelfstandige werk als werknemer werken en via de WIA al voldoende verzekerd zijn.

Waarom heeft het kabinet zoveel haast?

Minister Thierry Aartsen (VVD, Werk en Participatie) zet bewust vaart achter de BAZ, en dat heeft twee harde redenen. Het wetsvoorstel is onderdeel van de Europese afspraken over het coronaherstelfonds: als Nederland de afspraken niet nakomt, riskeren we 600 miljoen euro aan Europees steungeld. De deadline voor dit onderdeel van het pakket ligt op 31 augustus 2026.

Daarnaast wordt de BAZ straks een formeel vereiste in de aankomende Zelfstandigenwet. Wie als zelfstandige wil werken, moet een voorziening tegen arbeidsongeschiktheid hebben. De BAZ is de publieke basisvulling voor die plicht. De koppeling maakt het politiek moeilijker om de BAZ af te wijzen zonder ook de Zelfstandigenwet te torpederen.

De uitkering: minder dan veel zzp’ers verwachten

Het kabinet presenteert de BAZ als een sociaal vangnet, maar de bescherming die de regeling biedt, is in de praktijk beperkt. Na twee jaar arbeidsongeschiktheid ontvang je een uitkering van 70% van je vroegere inkomen, maar nooit meer dan het minimumloon. Voor de meeste zzp’ers die gewend zijn aan een inkomen boven het minimumloon — denk aan 4.000 of 5.000 euro per maand — betekent dat in de praktijk dat ze terugvallen op een uitkering van ruwweg 2.000 euro netto, ongeacht wat ze eerder verdienden.

Daar komt bij dat de beoordeling strenger is dan bij de WIA voor werknemers. Bij de BAZ beoordeelt het UWV of de zelfstandige eenvoudige functies — zoals receptionist, parkeerbeheerder of productiemedewerker — kan uitvoeren voor het minimumloon, in het eigen of een ander bedrijf. Als dat zo is, krijgt de zelfstandige geen uitkering. Het UWV hanteert daarbij het alles-of-niets-principe: volledig arbeidsongeschikt of geen recht op een uitkering. Bij een private AOV op basis van beroepsarbeidsongeschiktheid is de beoordeling persoonlijker en gericht op je eigen werk — de publieke BAZ biedt die bescherming niet.

De eerste twee jaar na een ziekmelding ben je hoe dan ook op jezelf aangewezen. Voor zzp’ers zonder buffer of partner met inkomen is dat een reëel risico. Lees in ons eerdere artikel waarom een groot deel van de zelfstandigen nu al onverzekerd opereert en wat de financiële risico’s zijn.

Kritiek van alle kanten

De Raad van State concludeerde in december dat de BAZ niet of nauwelijks uitvoerbaar is, zeker zolang de uitvoeringsproblemen bij de WIA niet zijn opgelost. De Raad adviseerde eerst de WIA verdergaand te vereenvoudigen. Dat advies is niet opgevolgd; het kabinet heeft het wetsvoorstel wel aangepast — onder meer door de wachttijd te verlengen van één naar twee jaar — maar is inhoudelijk doorgegaan.

Belangenorganisatie ZZP Nederland blijft kritisch en denkt dat de beoogde invoeringsdatum van 2030 niet eens gehaald wordt. Het UWV, dat straks verantwoordelijk wordt voor de claimbeoordeling en uitkeringen, heeft eerder gewaarschuwd dat het de uitvoering nauwelijks aankan. De Belastingdienst int de premies.

Opt-out: kan ik eruit blijven?

Wie al een private AOV heeft die vergelijkbaar is met de BAZ, kan gebruikmaken van de opt-out. De voorwaarde is dat de wachttijd van de private verzekering niet langer is dan twee jaar en de uitkering minstens vergelijkbaar is. Overstappen kan eens per jaar.

Zzp’ers die kiezen voor een private verzekering betalen geen reguliere BAZ-premie, maar wel een stabiliteitsbijdrage. Dat bedrag is nog niet vastgesteld. De maatregel moet voorkomen dat verzekeraars alleen de gezonde, goedkope risico’s opnemen terwijl de moeilijkere gevallen automatisch in het publieke stelsel terechtkomen.

Een cruciaal punt voor wie al verzekerd is: de peildatum voor het overgangsrecht is nog niet officieel vastgesteld, maar wordt verwacht in 2026. Wie vóór die datum een private AOV heeft die aan de voorwaarden voldoet, kan mogelijk onder het soepelere overgangsrecht vallen. Lees in ons uitgebreide artikel wat al vastligt en wat nog onzeker is rond de BAZ, inclusief de eindleeftijdseis als kernpunt van het overgangsrecht.

Wat kost een private AOV nu?

De premies voor een private AOV variëren sterk per beroep. Wie de vergelijking wil maken met de maximale BAZ-premie van 171 euro per maand, doet er verstandig aan de markt te verkennen. In ons overzicht lees je wat een arbeidsongeschiktheidsverzekering kost per beroepsgroep — van IT-consultant tot dakdekker.

Wat nu?

Het wetsvoorstel gaat naar de Tweede Kamer voor behandeling. De politieke discussie zal zich concentreren op twee vragen: kan het UWV dit er werkelijk bij hebben, en hoe betaalbaar is de verplichting voor zzp’ers met een laag inkomen? Invoering vóór 2030 blijft onwaarschijnlijk, maar de kans dat de wet er uiteindelijk doorkomt, is na vrijdag groter dan ooit.

Bronnen: Rijksoverheid.nl · Raad van State · NOS · ZiPconomy

Het bericht Verplichte AOV voor zzp’ers naar Tweede Kamer: twee jaar wachten op een uitkering op minimumniveau verscheen eerst op ZZP Nieuws | Het Laatste Nieuws & Advies voor Zelfstandige Ondernemers.